Praktijkvoorbeelden en kosten van hemelwatergebruik

Zoals eerder gezegd staat het gebruik van hemelwater in Nederland in de kinderschoenen. Onze buurlanden Duitsland en België zijn echter al veel verder op dit gebied.

In Duitsland maken naar schatting zo’n 100.000 huishoudens gebruik van een regenwaterinstallatie. Al vanaf 1996 bestaan in een aantal Duitse deelstaten voorschriften voor het verminderen van de afvoer van hemelwater naar de riolering. In Land Bremen is zelfs het gebruik van regenwater (bij nieuwbouw) verplicht. Het gebruik van regenwater wordt gestimuleerd door middel van subsidies. De hoogte van deze subsidie kan oplopen tot € 2000. De kosten voor aanschaf en installatie van een systeem om regenwater te gebruiken bedragen in Duitsland tussen de € 4000 en € 6000. De terugverdientijd wordt geschat op 10 – 20 jaar. Dit is ook afhankelijk van de besparing in rioolheffing. Steeds meer wordt het verharde oppervlak een maat voor de lozingskosten. Door hemelwatergebruik wordt op deze kosten bespaard.


Ook in België wordt regenwatergebruik gestimuleerd vanuit de overheid. Vele gemeenten verstrekken hier subsidie voor (€ 500 - € 1000). Bijvoorbeeld € 50 per m³ opslag van hemelwater. Een extra subsidie vanuit het Vlaamse Gewest is ook nog mogelijk. Dit geldt met name voor de gemeenten die de samenwerkingsovereenkomst 2008 – 2013 met het Vlaams Gewest hebben ondertekend. Er bestaat een uitgebreide beschrijving voor regenwatergebruik: ‘Code van goede praktijk voor hemelwaterputten en infiltratievoorzieningen, 23 maart 1999’.

In Nederland is zorgboerderij De Groote Modderkolk in Loenen, beheerd door Natuurmonumenten, een praktijkvoorbeeld van regenwatergebruik. Al 5 jaar wordt hier in ondergrondse tanks van 30.000 liter regenwater van het dak opgevangen. Bij het ontwerp van het dak is hiermee rekening gehouden. In de boerderij wonen 10 jonggehandicapten; er werken 30 personen. Er worden 140 koeien gehouden. Het regenwater wordt gebruikt voor de toiletten, de wasmachines en de tuin. Bovendien vormt het regenwater in de winter het drinkwater voor de 140 koeien. Men is zeer tevreden over het functioneren van het systeem. De investering en besparingen van het systeem moeten nog in kaart worden gebracht.

 
Een ander voorbeeld waar regenwater zal worden gebruikt is in de gemeente Tytsjerkstradeel (Fr). Hier wordt een school voorzien van ondergrondse betonnen tanks. Het opgevangen regenwater (50.000 liter) wordt gebruikt voor het doorspoelen van de toiletten.
In deze gemeente worden bij nieuwbouw standaard ondergrondse opvangbakken van 6 m³ geplaatst. De bewoners worden zo in staat gesteld van regenwater gebruik te maken voor doorspoelen van toiletten en voor de wasmachine.


Een ander voorbeeld: in een kleine gemeente in Friesland maakt een gezin al tien jaar gebruik van regenwater om het toilet door te spoelen. In een klein aantal regentonnen bij de garage wordt regenwater opgeslagen (de tonnen zijn met elkaar via een overloop verbonden). Met een pomp wordt het water via een slang naar twee grotere tonnen op het plat dak gepompt. Via een waterleiding kan het toilet beneden met behulp van dit opgeslagen regenwater worden doorgespoeld. Men gebruikt het water niet voor de wasmachine, omdat de druk hiervoor te laag is. Voordeel is de besparing van drinkwater en veel minder kalkaanslag in het toilet. De kosten voor het systeem worden vooral bepaald door de kosten van de pomp.

Praktijkvoorbeelden en kosten

In Duitsland verschillen de voorschriften voor infiltratie van hemelwater. In grote lijnen komt het er op neer dat (schoon) hemelwater van terreinen, die vanaf 1 januari 1999 worden bebouwd, gebruikt of geïnfiltreerd moet worden. Vanaf 1 oktober 2008 mag zonder vergunning hemelwater in de bodem geïnfiltreerd worden als aan zekere voorwaarden wordt voldaan  (schoon hemelwater, voldoende doorlatendheid van de bodem). Bij hemelwaterinfiltratie vervalt de belasting voor hemelwaterafvoer van verhard oppervlak (€ 2,50/m²). Zo kan bij een flink dakoppervlak jaarlijks € 300 - € 400 bespaard worden.

 
In België wordt opvang gevolgd door infiltratie of gebruik door de overheid sterk gestimuleerd. De handleiding ‘ Water infiltreren? Zeker proberen!’ is een uitgave van VIBE, Tandemweb en Dialoog (juni 2008). De handleiding is zeer compleet en beschrijft vele infiltratiemogelijkheden.

De kosten zijn sterk afhankelijk van het gekozen infiltratiesysteem. De subsidie vanuit de gemeenten kan oplopen tot € 500 (€ 2,50 per m² dakoppervlak dat wordt afgekoppeld van de riolering).

 
In Nederland is de doorlatendheid van de bodem in bepaalde delen van het land een belemmering. In gebieden waar dit niet zo is, met name de zandgronden, vormt infiltratie naast gebruik een mogelijkheid om minder hemelwater op de riolering te lozen. De gemeenten Nijmegen, Arnhem en Deventer zijn voorbeelden van gemeenten waar regenwaterinfiltratie door particulieren en bedrijven sterk wordt gestimuleerd.

De gemeente Nijmegen heeft net als de gemeente Arnhem een waterservicepunt opgericht. Er wordt subsidie verleend voor het afkoppelen van regenwater, namelijk € 5 per m² (dak of terreinverharding) voor ondergrondse infiltratie van regenwater en € 10 per m² voor bovengrondse infiltratie.

Bij gebruik van water wordt de inkoop van drinkwater bespaard. Dat is in Nederland echter zo goedkoop dat deze besparing de investering niet snel verantwoord maakt. Bij grotere verbruikers als bv. scholen met veel toiletspoelingen is de waterbesparing al interessanter. De winst wordt vooral geboekt door de overheid die minder investeringen in de openbare ruimte hoeft te doen.     

Zie ook onder rekenen met regenwater